Veerdonk Bouw Home

Isoleren en Energie besparen

 
Klik op het hoofdstuk waar je meer over wilt weten
1. Algemeen
2. Uitgangspunten
3. Meetmethodes
4. Vormen van energievoorziening en installatiewerk
5. Isoleren en ventileren
6. Isoleren van de wand, plafond en vloer
7. Isoleren van het dak
8. Ventileren
9. Tochtstrips
10. Isolatieglas
11. Folies
12. Lastige vragen en oplossingen
13. Mijn advies, wat nu te doen
14. Nuttige data evenementen

1.Algemeen

 

Zelf grip krijgen en houden op het isolatieproces en energiebesparing

Dit is voor iedereen en dus ook voor ieder huis anders.
 
Waar komt deze problematiek in een keer vandaan?
 

Al in 1972 waarschuwde De Club Van Rome voor de gevolgen van ongebreidelde economische groei in hun manifest  “de grenzen aan de groei”. Ze voorzagen een ingewikkelde opgave.
 
De opgave van de drie transities:

  • klimaatopgave: groei is een risico voor het klimaat / uitputting van de aarde en zijn natuurlijke bronnen
  • energietransitie: van het aardgas af: Groningen en het einde in zicht van fossiele brandstoffen
  • circulaire economie: natuurlijke materialen, her- en vernieuwbaar gebruik en minder afval

Niks nieuws dus maar nu moeten we afrekenen. Onder andere voor de ons, o.a. door de Groningse gasbel, gegeven welvaart en de “het kan niet op” groei van de afgelopen jaren. We krijgen nu de rekening gepresenteerd.

De beste manier om hier aan bij te dragen is bewuster om te gaan met de wereld om ons heen en zeker de directe wereld om ons heen. Want daar kunnen we zelf direct het verschil maken. Als het gaat om het wonen is actie 1: zorgen dat je zo min mogelijk energie nodig hebt en verbruikt bij het wonen en werken. Isoleren en energiebesparen is het devies. Wonen is weer een werkwoord geworden.

De aanleiding van deze avond zijn de veel gestelde vragen over die ingewikkelde problematiek van isoleren, verwarmen en de hoeveelheid oplossingen. En iedereen die je vraagt draagt ook nog eens andere oplossingen aan en zien andere problemen. 

Daarbij is er een doel gesteld om in 2050 alle gebouwen en panden voor bedrijvigheid en bewoning van het aardgas te hebben. Dit houdt in dat we nog dertig jaar hebben voor die zes miljoen gebouwen die er in Nederland staan.  Dit houdt in duizend panden per dag.  

Ook dit is een absolute onmogelijk voor de bouwwereld om aan deze vraag het hoofd te bieden. Daar komt nog bij dat door de recente crisis in de bouw bijvoorbeeld 1/3 van bouwend Nijmegen is verdwenen. Hoe moet dit dan? Een feit is dat ieder gebouw of woonhuis een gebruiker en/of een eigenaar heeft. Die moet zelf de koers gaan bepalen en hier zelf mee aan de gang. Door kennisoverdracht kan iedereen beter die aangedragen oplossingen voor zijn huis beoordelen. Isoleren is de belangrijkste bijdrage op dit moment aan de energietransitie. Het installatiewerk is volop in ontwikkelingen. Dit kost tijd. Hopelijk krijgen we die tijd. 

Mijn advies: neem de tijd en laat je niet gek maken.

Nu is belangrijk: wat heeft mijn huis nodig, wat zijn de zwakke plekken, wat vind ik zelf nodig / comfort-verbetering en wat is me dat waard, qua energie en geld in combinatie met externe financieringen, subsidies en garantstellingen en eventueel zelfwerkzaamheid. 

Het uitgangspunt is: van het gas af, dus de focus ligt op het energieverbruik voor het verwarmen van het huis, koken en warmwater-toestel. Het is een complexe combinatie van isoleren, installatietechniek en minder energie verbruiken, rendement-verbetering van de c.v. installatie. 

Dit brengt ons nu bij de kern van deze informatieavonden: basis bouwfysica, bouwtechniek en materiaalgebruik met elementaire kennis over ventileren en verwarmen.

Hier onder enkele van die vele vragen waarop ik probeer op deze informatieavonden de antwoorden te geven:

  • waarom werkt isoleren en verwarmen voor iedereen anders
  • hoeveel bespaar je door bewuster te wonen
  • waarom is alleen een open raam in de douche niet goed genoeg om te  ventileren
  • wat zijn de nadelen van spouwmuurisolatie
  • hoe voorkom je condensatie in de constructie
  • wat is luchtdicht en damp-open bouwen
  • hoe meet je waar de meeste kou vandaan komt in de woning
  • wat zijn de beste isolatiematerialen en hun toepassingen
  • waarom heeft het vaak geen zin om het hele huis te isoleren en te verwarmen
  • moet de gang ook altijd verwarmd worden
  • hoeveel gas verstook je en hoeveel gas verkook je
  • wat is een lage temperatuurverwarming
  • kunnen bestaande radiatoren gebruikt worden voor lage temperatuurverwarming
  • hoe isoleer je monumentale schuiframen en stolpdeuren
  • hoe regel je de bestaande c.v. installatie in
  • wat is tripel-glas en monumenten-glas
  • wat is een koude-brug en hoe meet je die
  • wat is een damp-dichte, damp-open en vochtvariabele folie en hun toepassing
  • hoe werkt een decentrale of een balans-ventilatie-systeem
  • kan er een vloerverwarming op een houten balklaag gelegd worden
  • wat zijn de verschillende mogelijkheden van verwarmen

2. Uitgangspunten

 
Voor ieder huis en iedere bewoner gelden andere waarden

1. tocht
2. koude oppervlakken
3. de lucht binnen is koud

Er zijn drie mogelijkheden van verwarmen:

1. stralingswarmte: met een warmtebron of warm oppervlak, of infra rood
2. convectiewarmte: luchtverwarming = snel, nog meer te versnellen door gericht gebruik van een ventilator
3. geleidingswarmte: kruik, stoof of elektrisch verwarmde kleding of oppervlak

De uitgangspunten bij isoleren

  • komt er vochtige lucht op een koud oppervlak, dan krijg je condens
  • vochtvariabele dampremmende folies: dampdicht naar buiten / damp-open naar binnen 
  • het beste voor het binnenklimaat is dampopen en luchtdicht bouwen
  • de minimale isolatiewaarde : wand/vloer 3,5-4 KW/m2 voor het dak 5  KW/m2
  • het combineren van het oude en het nieuwe duurzaam

overzicht van de energiebesparende maatregelen

  • isoleren van het dak, de gevels, vloeren / van binnen of van buiten
  • toepassen van isolerende beglazing HR++ of tripel glas
  • het verbeteren van de kierdichting om en in de kozijnen, ramen en deuren
  • mechanische of gebalanceerde ventilatie en/of ontluchting
  • HR ketel / afstellen / inregelen / leiding isolatie / lage temperatuur
  • isoleren van de warm waterleidingen / zonneboiler combinatie / doorstroom-apparaat 
  • elektrische dynamische, lucht- water- of aardwarmtepomp (horizontaal of verticaal) 
  • individuele energiekosten bemetering per apparaat
  • p.v. panelen of collectoren op het dak (eventueel in combinatie met de c.v. ketel)

3. meetmethodes

 
meetmethodes:
Tocht: de blower-door-test
Onderzoek in constructies: de inspectie-camera
Koude oppervlakken: thermografische of warmtebeeld camera
Oppervlakte temperatuur: meting van de binnen-wand-temperatuur
Warmte en energie-balans: een warmteberekening
Stook- en kookverbruik: vergelijk de gasmeterstanden in zomer en winter

4. Vormen van energievoorziening en installatiewerk

 
Vormen van energievoorziening in combinatie met verwarmings-systemen

  • all electric: zonnepanelen en gebruik maken van lucht- aard en waterwarmtebronnen met elektrisch aangedreven apparatuur, individueel of collectief
  • warmte – koude opslag in de bodem
  • warmtenet: de warmte komt kant en klaar de woning binnen van een externe bron
  • een alternatief gas: biogas / waterstof / mengsel
  • de verbranding van biomassa; hout of palletkachel / finoven in combinatie met elektrisch koken
  • het solar-freezer-systeem; de energie gebruiken uit de water-ijs-fase

5. Isoleren en ventileren

 
Uitgangspunten voor isolatie-materiaalgebruik:

  • gebruik isolatiematerialen die vocht kunnen bufferen. Opnemen en ook weer afstaan. Dit zijn vaak natuurlijke of gerecyclede materialen van hout of papier, vlas, katoen of wol, zoals Gutex producten of isolvlas
  • voorkom condens in de constructie door:
  • ventilatie, dit kan als het verkeerd wordt uitgevoerd weer leiden tot tocht en kou. Dus niet met buitenlucht ventileren aan de warme zijde van het isolatiemateriaal
  •  door het gebruik van folies om damp-transport naar koude dampdichte oppervlakken zoals dakbedekking, staal of pvc tegen te gaan, anders ontstaat er condens op deze oppervlakken, wat dan weer kan leiden tot rot en/of roest.  
  •  gebruik een vochtvariabele folie om damptransport in de constructie tegen te gaan maar wel ventileren van een constructie naar binnen mogelijk te maken

6. Isoleren van de wand, plafond en vloer

 
WAND

  • de voorzetwand in combinatie met wandverwarming,. 
  • de voorzetwand met voorzetkozijnen
  • het warmteskin-systeem
  • spouwmuurisolatie: ook goed kijken naar de dikte, vochtdoorslag en dampdoorlaat
  • isoleren van de wand aan de buitenzijde: aanzicht verandert

PLAFOND

  • isoleren van dak of vloer in combinatie met plafond-verwarmings-elementen

VLOER

  • de houten balklaag altijd geventileerd isoleren
  • de zwevende dekvloer
  • het aluminium Tonzon vloerisolatiesysteem
  • bij een steenachtige vloer isolatielaag aan de onderzijde of een geisoleerde dekvloer

7. Isoleren van het dak

 
hier onder een uitwerking van de verschillende opties

Dakisolatie voor een schuin dak aan de binnenzijde
Pannen of leien dak:
Gebruik hier een damp-open isolatie aan de binnenzijde onder het dak beschot.
Shingles of zinken dak:
gebruik hier een damp-dichte of bufferende isolatie onder het dak beschot.

Dakisolatie voor een schuin dak aan de buitenzijde
Na-isoleren aan de buitenzijde op het beschot; gebruik dan een na-isolatieplaat met tengels en panlatten.
Na-isoleren met een damp-dichte plaat dan wel goed ventileren onder deze plaat met de binnenlucht.

Isoleren van een plat dak van bitumen of epdm aan de binnenzijde

  • dit zijn damp-dichte materialen
  • bij houtflex/isolfloc of een ander bufferend damp-open isolatie-materiaal altijd samen gebruiken met een rondom luchtdicht aangebrachte vochtvariabele folie
  • gebruik een dampdicht isolatiemateriaal met daar onder een damp-dichte folie (houd de vochtige binnenlucht uit de constructie)
  • ventileer boven het isolatiemateriaal met de buitenlucht (m.b.v. dak-doorvoeren

isoleren van een plat dak van bitumen of epdm aan de buitenzijde

  • dit zijn damp-dichte materialen
  • bij houtflex of een ander bufferend damp-open isolatie-materiaal
  • altijd samen gebruiken samen met een aangebrachte vochtvariabele folie op het dakbeschot
  • bij een dampdicht isolatiemateriaal onder de dakbedekking op het dakbeschot moet dit geventileerd worden met de binnenlucht
  • bij een warm dak constructie komen de roofmate platen op de dakbedekking

8. Ventileren

 
Belangrijk: binnenshuis is het meestal een onderdruk!
In de constructie

  • zorg voor een geventileerde ruimte onder of boven de constructie als je condens verwacht

In de ruimten

  • ventileren en ontluchten in de gangen en ruimten dmv bestaande schoorsteenkanalen of dakdoorvoeren. Door de natuurlijke schoorsteentrek gaat er binnenlucht naar buiten.
  • mechanische ventilatie:  met een ventilator afzuigen per ruimte of gecombineerd via roosters in de ramen, muren of het dak. Eventueel CO2 of hydrologisch gestuurd.
  • decentrale ventilatie / per ruimte, gebruik makend van een warmte terugwinnings-systeem waarbij de inkomende verse buiten lucht wordt voorverwarmd met de warmte van de uitgeventileerde binnenlucht. Dit systeem zit in de gevel.
  • balansventilatie-systeem: voert in alle woonvertrekken de gebruikte lucht af, eventueel CO2 of vocht gestuurd en voert de voorverwarmde (wtw) buitenlucht aan de hand van deze bemetering centraal in (in gang of trappenhuis)
  • via de ramen werkt alleen als dit gespuid gebeurd (ramen tegen elkaar open gezet) dit in verband met de onderdruk. Daardoor komt er bijna alleen buitenlucht naar binnen en geen binnenlucht naar buiten. Door badkamers alleen te ventileren met een raam komt er vaak veel vocht in de rest van het huis. Dus de badkamerdeur dan dicht houden of een ontluchtingskanaal / dakdoorvoer aanleggen. 
  • de centrale gang is in veel oudere huizen wel goed te gebruiken als plenum, als licht verwarmde ruimte om verse lucht het huis in te krijgen door middel van een ventilator/warmtewisselaar of gebruikte lucht af te voeren door middel van een dakdoorvoer op het hoogste punt. De binnendeuren zorgen dan voor de verbinding met de kamers.

9. Tochtstrips

 
Tocht en tochtstrips

  • o.a. het Soudal-systeem of van Griffon : schilderbare tape op plaatsen waar het tocht of kiert. Als de kieren te groot zijn, ze eerst te dichten met cement of een schuim. 
  • nieuwe tochtstrips aanbrengen als deze ontbreken of zijn verouderd (hard rubber)
  • aluminium tochtstrips voor in het kozijn (in de dag) of op het kozijn (renovatie-strips)
  • Q-lon profielen : makkelijk te verwerken bij reeds afgehangen deuren of ramen en ze blijven veel langer flexibel dus functioneel.
  • bij dubbele deuren kunnen in het midden alleen tochtstrips bij een aanslag/tongnaald. Als hier een ronde stolpnaald zit moeten de tochtstrips worden ingefreesd of vervangen door een tongnaald
  • aan de onderkant van de deur: valdorpel of tochtborstel

10. Isolatieglas

 
Hier onder de isolatiewaarden van de verschillende glastypes op een rijtje. Dit geeft een beeld van de verschillende mogelijkheden en resultaten:

enkel glas: R = 0,175 m2 K/W
enkelglas met enerlogic folie: 0,290
monumentenglas: 0,290
dubbel glas (afh. van de spouw): 0,333
dubbel glas met enerlogic folie: 0,476
dubbel glas HR: 0,625
dubbel glas HR++ gas-gevuld: 0,833
tripel glas: 1,666

11. Folies

 

  • dampdichte folies + luchtdicht aftapen houdt de binnendamp uit de constructie
  • damp-open folie voor in damp-open constructies b.v. pannendaken etc.
  • damp-open / waterdichte folie voor op het dakbeschot bij damp-open constructies
  • vochtvariabele folie: damp-open naar binnen en damp-dicht naar buiten (merken o.a. Intello of Vario KM Duplex van Isover)

 

12. Lastige vragen en oplossingen

 
Toch nog kouval bij isolatieglas:
de oplossing is hier tripel-glas te gebruiken

Condens op de zijkant van het isolatieglas:
ventilatieopeningen zijn noodzakelijk of kuststof warm-edge profielen toepassen

Moet er in alle ruimtes dezelfde temperatuur zijn? 

  • concentreer je op de ruimtes waarin geleefd wordt. Als er daarnaast een koude gang zit, die dan ook licht verwarmen. Anders is er veel warmte verlies als de deur open gaat 
  • bij een lage temperatuur verwarming is het zaak deze op een constante temperatuur te houden anders geeft dit veel te veel opstart-energieverliezen 

Over spouwmuurisolatie: 

  • als minder dan 3/4 van het wandoppervlak muur is dan heeft dit minder effect, 
  • de spouwmuurisolatie is vaak maar dun dus haalt het isolatieniveau niet. 
  • er kunnen vochtoverslag-problemen ontstaan
  • door spouwbaarden en rondom de kozijnen zijn er vaak lekken in het isolatievlak

Isoleren van ouderwetse schuiframen:

  • schuiframen schuiven bij de gratie van dat ze kieren
  • plaatsen van voorzetglas of voorzetramen of kozijnen
  • aanbrengen van wissellatten of tochtborstels
  • functionerend maken van de zomer en winterstand in de belegstukken 

Is er vloerverwarming mogelijk op een houten balklaag?

Er zijn een aantal systemen in de handel die op of in plaats van de houten planken voorzien kunnen worden van een vloerverwarming. Ze hebben allemaal een andere dikte.

En bij een andere opbouw: De stijfheid van de vloer is wel van belang. Deze moet dan vaak voorzien worden van een extra onderslag-balk, b.v. Variocomp, Uni-warm, Max 4,  Warp-systems, of fermacel-dekvoer-elementen 

13. Mijn advies, wat nu te doen

 

  • meet waar de slechte plekken zitten in je huis d.m.v. blower-door-metingen en de warmtebeeld-camera.                                                    Bepaal de prioriteiten en welke ruimtes bewoon je ?
  • bestrijd de tocht en isoleer de woonkamervloer 
  • compartimenteer en maak keuzes aan de hand van bewoning en verwarming
  • optimaliseer je c.v. installatie d.m.v. beter inregelen en boosters onder de radiatoren, weg met die ombouwen
  • downlood de c.v. handleiding en probeer het een winter uit op een c.v. temp. van 50 graden (de lage-temp.-check)
  • laat je niet gek maken, bepaal je eigen tempo,

Verantwoording
 
Ik heb deze opzet opgesteld vanuit mijn eigen 37 jarige beroepspraktijk van verbouwen en restaureren van de oud(ere) huizen in en om Nijmegen. Er zijn geen rechten aan te ontlenen. Gebruik van de genoemde gegevens is bedoeld voor eigen gebruik en op eigen risico.

14. Nuttige data evenementen

 
Gratis informatieavonden vinden plaats in de Thiemeloods, Leemptstraat 34 in Nijmegen. Foyer open 19.30 en aanvang 20.00 uur.
Graag aanmelden per mail o.v.v. informatieavond energiebesparing / maar ook voor andere vragen en opmerkingen: kantoor@veerdonkbouw.nl
Iedere avond zullen aanvullend andere aspecten behandeld worden. Ook kunnen eigen projecten en problematieken worden ingebracht.

  • In 2020: 16 juni, 15 september en 10 november, met als extra’s: de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van isolatiematerialen en installatiewerk, ondersteunt met praktijkvoorbeelden. Volg op deze site de laatste ontwikkelingen.
  • In voorbereiding: dinsdagmiddag 7 april 2020 Transitiemarkt ‘het roer gaat om’ (in de Thiemeloods) met het laatste nieuws en voorbeelden op het gebied van vloerverwarming op houten vloeren, damp-open isolatiematerialen, installatiewerk en een bezoek aan een locatie. Meer nieuws volgt nog.